تشنج در نوزادان معمولا تظاهر بالینی یک بیماری زمینه ای جدی میباشد. شایعترین علت تشنج در نوزادان ترم و زودرس بیماری هایی مانند انسفالوپاتی و ایسکمیک هیپوکسیک به طور ثانویه به آسفیکسی دوران پری ناتال است. هرچند یک تشنج به تنهایی تهدیدی برای زندگی نیست ولی یک اورژانس پزشکی محسوب میشود، زیرا نشانه ای از فرآیند بیماری بوده و ممکن است که سبب آسیب غیر قابل برگشت مغزی شود. به این ترتیب تشخیص تشنج به اندازهی شناسایی علت آن حائز اهمیت است و باید درمان شود.
علائم بالینی تشنج
نشانه های تشنج در نوزادان یا کودکان متفاوت است به طور مثال، تشنج ایجادشده به صورت حرکات تونیک کلونیک در کودکان بزرگتر در شیرخواران به ویژه شیرخواران زودرس مشاهده میشود. مغز نوزاد با ساختار آناتومیکی و فیزیولوژیکی نارس و سازماندهی کمتر قشر (مغزی) قادر به شروع و حفظ تشنج عمومی نیست.
تکامل ساختمان لیمبیک در ارتباط با دیانسفال و پایه ی مغز در برگیرنده فرکانس بالای تشنجاتی است که به صورت حرکتهای دهانی، انحرافات چشمی و اینه نشان داده میشود.
تشنج در نوزادان ممکن است به صورت خفیف یا کاملاً آشکار باشد. از آنجا که منشا تشنجهای نوزادان مغزی میباشد. پیش آگهی آن نسبت به تشنج های دوران کودکی حائز اهمیت نیست. نوع تشنج به ندرت حائز اهمیت است زیرا هر یک از آنها ممکن است تظاهرات متنوعی را ایجاد نماید. تشنج های نوزادان به چهار گروه اصلی تقسیم نمود.
انواع تشنج نوزادان
این تقسیمات شامل موارد زیر است که برحسب شدت تقسیم بندی میشوند.
- تشنج
- کلونیک
- تونیک میوکلونیک
- تشنجهای جزئی
تشنج های نوع کلونیک، کلونیک چندکانونی و کلونیک مهاجرتی در نوزادان ترم رایج تر است.
لرزش در نوزادان یا ارتعاش تکراری یک اندام یا اندامها ممکن است در حین گریه یا تغییر حالت خواب مراحل خواب و یا وارد کردن محرک رخ دهد. که این لرزش در نوزدان نسبتاً شایع بوده و در طی چند روز اول زندگی طبیعی در نظر گرفته شود. لرزش ها با در نظرگرفتن چند مشخصه، قابلتفکیک از تشنجات است.
حرکات چشمی مشابه آنچه در تشنج دیده میشود در لرزش وجود ندارد. در لرزش اندام کودک فقط میلرزد، در حالی که در تشنج به صورت کلونیک و همراه با سفت شدگی میباشد که با خم نمودن عضو مبتلا متوقف نمی شود. لرزش نسبت به محرک ها بسیار حساس می باشد، در حالی که تشنج این گونه نیست. در مواردی که حرکات لرزشی بیش از چند روز اول تولد ادامه یابد، حرکات پایدار و طولانی به دنبال یک محرک ایجاد شود یا در مواردی که با تحریک ضعیف بیمار به سادگی برانگیخته شود انجام ارزیابی های بیشتر ضروری است.
ترمور چیست
ترمور به حرکت های تکراری دستها یا بدون حرکت پاها یا فک با فرکانس 5-2 بار در ثانیه و تداوم بیش از 10 دقیقه اطلاق میگردد که در بین نوزادان تازه متولد شده شایع میباشد و به دلایل گوناگونی از قبیل آسیب سیستم عصبی، کاهش قند خون و افت کلسیم خون ایجاد می شود. ترمورها در اغلب موارد از نظر پاتولوژی داری اهمیت زیادی نیستند.
علل ایجاد تشنج در نوزادان چیست؟
علل متابولیکی
همراه با کاهش یا افزایش قند خون نوزاد ، کاهش یا افزایش سدیم خون نوزاد ، کاهش کلسیم خون نوزاد ، کاهش منیزیم خون نوزاد ، کمبود پیریدوکسین ، آمینواسید مانند فنیل کتون، اوری، بیماری شربت افرا و هایپر آمونمی است.
علل سمی
از نشانه های این علت میتوان به اورمی و انسفالوپانی ناشی از بیلی روبین (کرنا یکتروس) نام برد.
عفونتهای قبل از تولد
توکسوپلاسموز سيفيليس ، سیتومگالوویروس، هرپس سیمپلکس و هپاتیت می باشد.
عفونتهای پس از تولد
مننژیت باکتریایی، مننگوانسفالوپاتی ویروسی ، سپسیس و آبسه ی مغزی می باشد.
آسیب در حین تولد
آسیب مغزی ناشی از هیپوکسی ، خونریزی داخل مغزی ، خونریزی تحت عنکبوتیه و زیر سخت شامه ، خونریزی داخل بطنی (مغز)
ناهنجاری ها
آژنزی CNS ، هیدرو انسفالوپاتی ، اسکلروز توبروز
سایر موارد
بیماری دژنراتیو، تشنج های نوزادی فامیلی خوش خیم و محرومیت از مخدر
چگونگی تشخیص تشنج
ارزیابی اولیه و تشخیص تشنج، یک مسئله ی اضطراری است. علاوه بر انجام معاینه فیزیکی دقیق تاریخچه ی بارداری و خانوادگی جهت تعیین دلایل فامیلی و حین بارداری کسب میشود.
از نوزاد نمونه ی خون جهت بررسی میزان گلوکز و الکترولیتها و نمونه ی مایع مغزی نخاعی اخذ میشود. سایر روشهای تشخیصی از قبیل سی تی اسکن، سونوگرافی و نیز اکوانسفالوگرافی ، MRI مغزی ممکن است انجام گیرد.
درمان تشنج نوزاد
درمان به طور مستقیم در جهت پیشگیری از آسیب مغزی، اصلاح عدم تعادل متابولیکی، حمایت تنفسی و یا قلبی عروقی و نیز سرکوب نمودن حمله ی تشنج سازماندهی میشود و با توجه به علل زمینه ای که در بالا درباره آنها توضیح دادهشد نوزاد درمان میشود.
درمانتشنج شامل: تزریق گلوکز جهت هیپوگلیسمی کلسیم برای هیپوکلسمی و همچنین آنتی بیوتیک در درمان عفونت در صورتی که نیاز باشد حمایت تنفسی جهت هیپوکسی برقرارشده و داروهای ضد تشنج ممکن است تجویز گردد، مخصوصاً در مواردی که سایر روشها به منظور کنترل تشنج با شکست مواجه می شود.